КіруЖАРНАМАДАҒЫ СӘТСІЗ АУДАРМАЛАР
Қала көшелеріндегі көрнекі ақпарат тілі ақсап тұр. Әсіресе, кәсіпкерлердің жарнамаға атүсті қарайтыны кім-кімге де белгілі. Көрнекі ақпараттардағы тіл нормаларының сақталуына қалай бақылау жасауға болады? «Телегей» қоғамдық бірлестігі ұйымдастырған жиында осы мәселенің шешу жолдары өткен аптада тіл жанашырларының талқысына түсті.
Қалалық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі қоғамдық саяси маңызға ие тіл нормаларының сақталуын қадағалау, зерделеу мақсатында игі жұмыстарды атқаруда. Мәселен, бөлім басшысы Қуанышбек Мұқанғалиевтің айтуынша, биыл «Еуразия» әлеуметтік-гуманитарлық зерттеу орталығымен бірлесіп, «Қазақша жарнама» акциясын жүргізген. Бұл жұмысты атқаруда облыстық «Қазақ тілі» қоғамының да үлесі зор. Ұйым төрағасы Алтынбек Әбділмановтың айтуынша, соңғы бес жылда аралас тілдегі немесе таза ағылшын тіліндегі жарнамалардың белең алғаны байқалады. «Шапкинshop», «Шашлыкoff», «Азия МALL», «Alem Plaza», «АйлақАvто» сынды атаулар латын және кирилл таңбаларын араластыру арқылы, әріпсөз-ойынсөз жасауға бейімделген.
– Шетелдік кәсіпорындар мен мекемелердің, сауда нүктелерінің инвестициялық үлесі мен ел экономикасы үшін пайдасы әрине маңызды. Десек те, мемелекеттік тілді қолдану мен оның дамуына қосар үлесі төмен. Бұл біріншіден, жарнама тіліне қатысты. Жарнамалар мен маңдайшалардағы атаулардың жазылуының заңды тәртібі ҚР «Тіл туралы» заңының 4, 19, 21 баптарымен реттеледі. Бірақ, бұл заң тармақтарын мүлдем білмейтін жекеменшік иелерінің бар екенін байқадық. Өкінішке орай, жарнама қазақ тілін өте сирек таңдайды. Көбі өзге тілде жазады. Жарнама тілі ретінде қазақ тілінің қолданылмауы мемлекеттік тілді идеологиялық тұрғыдан насихаттау әлі де әлсіздеу екенін көрсетеді. Мемлекет құраушы ұлттың тілін кәделі жаратпау немесе жұмыс тілі ретінде қабылдамау осы ұлт өкілдері белсенділігінің төмендігі, – дейді Алтынбек Әбділманов.
Қоғам төрағасы шағын және орта бизнес иелерінің осындай заңсыз әрекеттері туралы бұған дейін облыстық тіл дамыту басқармасына және прокуратураға хат жазып, шара қолдануды сұраған. Бірақ, екі тараптан да «біздің құзыретімізде емес» деген сыңайдағы жауап келіпті.
Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы БҚО филиалының төрағасы Болат Жексенғалиев көрнекі ақпараттардағы тілдің жайы жыл сайын талқыланып келе жатқанын айтып, мәселенің нәтижесіз болуы бірінші кезекте «Тіл туралы» заңның әлсіздігінен екенін баса айтты. Әйтсе де, заңда жарнама тіліне қатысты талаптар бар. Заңның орындалуын қадағалау – прокуратураның міндеті. Сол себепті басқосуға прокуратура қызметкерлерін шақыру қажеттігін ұсынды. Қазақстан Республикасы Адвокаттар алқасының мүшесі Абзал Құспан көрнекі ақпаратта тіл нормаларының сақталмауы бағытындағы мәселелер мен оларды шешу жолдары бойынша заңгерлік кеңес берді.
Жиынға қатысқандар көрнекі ақпаратта тіл нормаларының сақталуы бағытындағы жұмыстарға қоғам болып атсалысу, үкіметтік емес ұйымдармен бірлескен жұмыстарды жоспарлау туралы ұсыныстарды ортаға салды.
Елмұра АСХАТҚЫЗЫ
суреттер облыстық «Қазақ тілі» қоғамының қорынан алынды
Версия для печатиСоңғы жаңалықтар
79,3% казахстанцев характеризуют обстановку в стране как благополучную или стабильную
Мемлекеттік қызметшілерге сыбайлас жемқорлыққа қарсы менеджмент және комплаенс мәселелері түсіндірілді
Денсаулық сақтау саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің алдын алу
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау мәселелері талқыланды
«ЖАЙЫҚ ЖҮЙРІГІ – 2026»: Жүйріктер додасының жеңімпаздары анықталды
Оралда алғаш рет «JAIYQ SAZY» халықаралық этнофестивалі өтті
Оралда қала күніне орай І халықаралық «JAIYQ SAZY» этнофестивалі өтті
ОБЛЫС ӘКІМІ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ АРДАГЕРЛЕР КЕҢЕСІНІҢ ТӨРАҒАСЫ ӘБІЛҒАЗЫ ҚҰСАЙЫНОВПЕН КЕЗДЕСТІ
Президент VІ Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының жеңімпаздары мен жүлдегерлерін марапаттады
Строительство АЭС создаст новые возможности для специалистов и бизнеса в Казахстане – эксперт
Не только физики-ядерщики: студентам рассказали, кому найдется работа на будущих АЭС Казахстана
Мемлекет басшысы теннисші Елена Рыбакинаны «Әлемнің бірінші ракеткасы» атағына ие болуымен құттықтады
Қазақстан статистика саласында ЭЫДҰ халықаралық стандарттарына сәйкестіктің жоғары деңгейіне қол жеткізді
Президент Республики Казахстан Касым-Жомарт Токаев на днях дал эксклюзивное письменное интервью агентству Синьхуа
Теміржол саласында сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мәселелері талқыланды
Пікір үстеу