КіруЖаңа Конституция: сөз бостандығы мен жауапкершіліктің арақатынасы
Қазақстанның жаңа Конституциясындағы сөз бостандығына қатысты нормалар қоғамда қызу талқыланып келеді. Бұл ретте азаматтардың өз пікірін еркін білдіру құқығының қаншалықты қорғалатыны және оны жүзеге асыру барысында қандай шектеулердің болуы мүмкін екені басты назарға алынған.
Жаңа Конституцияның 23-бабында сөз және шығармашылық еркіндігіне, сондай-ақ ақпаратты еркін алу мен тарату құқығына кепілдік беріледі. Сонымен бірге цензураға тыйым салу нормасы да қарастырылған.
Алайда аталған құқықтарды пайдалану белгілі бір талаптармен шектеледі. Атап айтқанда, қоғамдық тәртіпті, ұлттық қауіпсіздікті, басқа адамдардың құқықтары мен қадір-қасиетін қорғауға бағытталған шектеулер көзделген.
Мұндай талаптардың болуы сөз бостандығының шектелгенін немесе жойылғанын білдірмейді. Ең маңыздысы – осы нормалардың заң аясында қалай түсіндіріліп, тәжірибеде қаншалықты әділ қолданылатыны.
Конституция жобасын талқылау барысында кейбір журналистер мен құқық қорғаушылар қоғамдық тәртіп пен қоғамдық моральға қатысты кең мағыналы ұғымдардың әртүрлі түсіндірілуі мүмкін екеніне назар аударды.
Олардың пікірінше, мұндай нормалар нақты құқықтық өлшемдерге сүйеніп қолданылмаса, мемлекеттік органдардың қызметін сынға алу, журналистік зерттеулер жүргізу және қоғам үшін маңызды мәселелерді ашық талқылау мүмкіндіктеріне кері әсер етуі ықтимал.
Осыған байланысты сөз бостандығын тиімді қорғау үшін заң талаптарын сақтаумен қатар, тәуелсіз сот бақылауын қамтамасыз ету және азаматтардың өз құқықтарын заңды жолмен қорғауына жағдай жасау маңызды.
Сөз бостандығы тек жеке пікірді ашық білдірумен шектелмейді. Оның маңызды құрамдас бөлігі – қоғамдық маңызы бар ақпаратқа қол жеткізу және мемлекеттік органдардың қызметіне қоғамдық бақылау жасау мүмкіндігі.
Егер журналист қажетті ақпаратты ала алмаса немесе азаматтар мемлекеттік шешімдердің қабылдану себептері туралы толық мәліметке қол жеткізе алмаса, ақпарат тарату еркіндігін толыққанды жүзеге асыру қиынға соғады. Сондықтан мемлекеттік органдардың ашықтығы мен есептілігі конституциялық кепілдіктердің іс жүзінде орындалуымен тікелей байланысты.
Осылайша, жаңа Конституция сөз бостандығы мен ақпарат тарату құқығына кепілдік бере отырып, оларды жүзеге асырудың белгілі бір құқықтық шектерін де айқындайды. Бұл нормалардың шынайы маңызы олардың қағаз жүзінде бекітілуімен ғана емес, күнделікті құқық қолдану тәжірибесінде қалай іске асатынымен өлшенеді.
Сөз бостандығының басты көрсеткіші – азаматтардың билік қызметіне қатысты өз пікірін ашық білдіруі, журналистердің қоғам үшін маңызды ақпаратты еркін жариялауы және әр адамның негізсіз қысымнан қорықпай өз көзқарасын жеткізе алуы.
Версия для печатиСоңғы жаңалықтар
Батыс Қазақстан облысының Орал қаласында ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің кезекті жәрмеңкесі өтті
От идеи к производству: как изменились возможности казахстанского бизнеса за семь лет
Қасым-Жомарт Тоқаев пен Ильхам Әлиев Транскаспий талшықты-оптикалық байланыс желісін іске қосу рәсіміне қатысты
«Жаңа қоғамдық этика: мәдениет, әдеп, әдет» республикалық форумы өтті
Барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының сайлауы 29 қарашаға белгіленді
Новый исследовательский реактор: инвестиция в технологии, кадры и будущее атомной науки
Мемлекет басшысы Бельгиялықтар Королімен және Патшайымымен бірге Ұлттық балаларды оңалту орталығына барды
Как Казахстан защищает радиоактивные материалы от диверсий и хищений!
Мемлекет басшысы барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы Жарлыққа қол қойды
Жаңа Конституция Қазақстанның сот жүйесі тәуелсіздігін нығайтуға бағытталған
14 жасында әлемдік әдебиет сахнасында: ағайынды Айтқалиевтер Франкфуртта өз кітаптарын таныстырды
Әуежай залында Қазақстан Президенті құрметті қонақтармен аз-кем әңгімелесті
Мемлекет басшысы Бельгиялықтар Королі Филипп пен Патшайым Матильданы қарсы алды
Ерлан Кошанов: наша задача – вовремя слышать и чувствовать настроения людей
Орал қаласында Даму және шығармашылық орталығының құрылысы басталады
